نوبل ادبیات 2012 در دستان یک چینی
علوم سوئد به نویسندگان برای مشارکت‌های برجسته در حوزه ادبیات تعلق می‌گیرد.
این یکی از پنج جایزه نوبل است که در سال ۱۸۹۵ توسط آلفرد نوبل برای مشارکت‌های برجسته
در زمینه‌های فیزیک، شیمی، ادبیات، صلح و فیزیولوژی یا پزشکی اهدا می‌شود.
نخستین جایزه نوبل در ادبیات سال ۱۹۰۱ به سولی پرودوم از فرانسه اهدا شد.
هر جایزه شامل یک مدال، یک دیپلم افتخار و جایزه نقدی است که در طول سال‌های مختلف مقدار آن متفاوت بوده‌است.
این جایزه در سال‌های (۱۹۰۴، ۱۹۱۷، ۱۹۶۶، ۱۹۷۴) تنها به دو نفر اهدا شده‌است و در هفت سال (۱۹۱۴، ۱۹۱۸، ۱۹۳۵، ۱،۹۴۰-۱۹۴۳) نیز این جایزه به هیچ کس اهدا نشده‌است.
جایزه نوبل ادبیات سال 2012 به گوان موئه با نام مستعار مویان ،به معنی «حرف نزن» ،
نویسنده چینی اهدا شد که به ترکیب رئالیسم توهمی در افسانه های عامیانه، تاریخی و معاصر پرداخته است.
امسال در حالی که همه از «هاروکی موراکامی» به عنوان شانس نخست این جایزه یاد می‌کردند، «مو یان» بر خلاف تمام حدس و گمان‌ها به نوبل ادبی 2012 دست یافت. که درواقع به نظر من و خیلی از ایرانیان حق هاروکی بود که جایزه را کسب کند.
برندگان نوبل ادبی از سال 2000 به این سو به شرح زیر هستند:
2000 ـ گائو تسینگجیان (چین)
2001 ـ وی اس نایپل (ترینیداد و توباگو)
2002 ـ ایمره کرتس (مجارستان)
2003 ـ جان مکسول کوئتزه (آفریقای جنوبی)
2004 ـ الفریده یلینک (اتریش)
2005 ـ هارولد پینتر (انگلستان)
2006 ـ اورهان پاموک (ترکیه)
2007 ـ دوریس لسینگ (انگلستان)
2008 ـ ژان ماری گوستاو لو کلزیو (فرانسه)
2009 ـ هرتا مولر (آلمان)
2010 ـ ماریو وارگاس یوسا (پرو)
2011 ـ توماس ترانسترومر (سوئد) (مهر)
ضمنا مویان خواستار آزادی نویسنده زندانی چینی شد
«مو یان» ابراز امیدورای کرد لیو ژیائوبو، نویسنده زندانی چینی که دو سال پیش به عنوان برنده جایزه صلح نوبل انتخاب شد، از زندان آزاد شود.
لیو که سال 2009 زندانی شد به تحمل 11 سال زندان برای انتقاد از قدرت دولتی محکوم شده است
شماری از فعالان اجتماعی و حقوق بشری مو یان را به دلیل عدم حمایت از آزادی بیان در کشور چین و حمایت نکردن از زندانیان آزادی بیان و نیز تجلیل او از مائو رهبر پیشین چین به باد انتقاد می‌گیرند و اینکه او به عنوان برنده نوبل ادبیات انتخاب شد، این انتخاب را غیرعادلانه خوانده‌‌اند.
این نویسنده 57 ساله که خیلی ها معتقد بودند برای ربودن نوبل اندکی جوان است، از نویسندگان مدرن چین است. از او به عنوان یکی از مشهورترین نویسندگان چینی یاد می شود که آثارش معمولا در زادگاهش با ممنوعیت روبه رو می شوند و به همین دلیل بدون رعایت کپی رایت به شدت تکثیر شده اند.
سبک نویسندگی
مو یان در نوشته‌هایش از تجارب جوانی‌اش و زندگی در زادگاهش الهام می گیرد؛
تجاربی از فقر، گرسنگی و سختگیری‌های یک پدر خشن. پیتر انگلاند، رییس
آکادمی نوبل درباره مو یان می گوید، آثار او از پیشینه روستایی اش و افسانه های محلی
که در کودکی برایش روایت شده می آیند. او درباره کشاورزی می نویسد، درباره زندگی
در مناطق روستایی، درباره مردمی که برای زنده ماندن تلاش می کنند، برای حفظ شان
خود تلاش می کنند و گاهی هم برنده می شوند، البته بیشتر مواقع بازنده اند.
به جز مویان افراد زیر کاندیدای دریافت نوبل ادبی 2012 شده بودند:
1. هاروکی موراکامی، نویسنده ژاپنی متولد 1949 شانس نخست دریافت نوبل ادبی 2012 است. احتمال انتخاب او از دیروز از 50 درصد هم بالاتر رفته است.
2. جایگاه دوم در اختیار پتر ناداس نویسنده مجار متولد 1942 است. او که از دیروز شانس 2 به 5 را به خود اختصاص داده، یکی از نویسندگان مشهور اروپایی از دوره مجارستان کمونیست است. رمان «کتاب خاطره» او به عنوان یکی از شاهکارهای قرن بیستم شناخته می‌شود. رمان «داستان‌های موازی» از دیگر آثار مطرح اوست.
3. ویلیام تروور استاد داستان‌سرایی ایرلند برای نخستین بار در این حد مطرح شده و هیجانی عمومی ایجاد کرده است. او که متولد 1928 است، از احتمال یک به 100 که ابتدا داشت، اکنون از شانس یک به 7 برخوردار شده است. وی که زمانی معلم فیزیک و تاریخ ایرلند بود، برای مجموعه داستان‌های کوتاهش شناخته می‌شود. جدیدترین اثر او با نام «عشق و تابستان» سال 2009 منتشر شد.
آلیس مونرو با شانس یک به 8 جایگاه کانادا را در این فهرست ارتقا داده است. این نویسنده داستان کوتاه متولد 1931 و برنده جایزه بوکر بین‌المللی است. او هم از چهره‌هایی است که در چند ساعت اخیر در این فهرست سطح خود را ارتقا داده است.
باب دیلن ترانه‌سرا، خواننده و آهنگساز آمریکایی متولد 1941 نیز یکی از شانس‌های امسال نوبل است. این شاعر سبک فولک، ابتدا به عنوان دومین شانس امسال نوبل مطرح بود، اما بتدریج چهره‌های دیگر از او پیشی گرفتند.
سه نویسنده شانس یک به 12 را به خود اختصاص داده‌اند که سز نوته بوم هلندی یکی از آن‌هاست. او که متولد 1933 است، نویسنده رمان، داستان کوتاه و شعر است. او در سرزمین مادری اش برای رمان «تشریفات» و رمان کوتاه «داستان بعدی» به شهرت رسید.
نویسنده مشهور کنیایی نگوگی وا تیونگو متولد 1938 و ساکن آمریکا با رمان «گریه نکن، بچه» در اواسط دهه 60 قرن بیستم شناخته شد. او در کتاب‌هایش اغلب مسایل آفریقایی‌های تحت سلطه استعمار انگلیس را مطرح کرده است. او در هفتم عمرش توسط رژیم پرزیدنت جومو کنیاتا دستگیر شد و در زندان روی دستمال توالت رمان «شیطان بر صلیب» را نوشت. رمان «ارباب کلاغ‌ها» یکی از مشهورترین رمان‌های نوآورانه معاصر آفریقایی است. او از شانس یک به 12 برخوردار است.
توماس پینچون، نویسنده آمریکایی متولد 1937 با شانس یک به 12 به عنوان یکی از نویسندگان تاثیرگذرا معاصر شناخته می‌شود. او از زمانی که نخستین رمانش را در سال 1976 با عنوان «وی» منتشر کرد تنها 7 رمان دیگر نوشته است. او که هرگز نمی‌گذارد عکسی از وی گرفته شود در صورت برنده شدن احتمالا خودش برای دریافت این جایزه حضور پیدا نمی‌کند.
چهار نویسنده در موقعیت یک به 14 قرار دارند که یکی از آن‌ها اسماعیل کاداره است. این نویسنده آلبانیایی متولد 1936 برای رمان «ژنرال ارتش مرده» به شهرت رسید. او که در آثارش به مسایل دوره رژیم کمونیستی می‌پردازد، به دلیل حساسیت‌های حکومت کشورش از سال 1900 در فرانسه زندگی کرد اما سال 1999 به زادگاهش بازگشت.
آسیه جبار، نویسنده الجزایری متولد 1936 که سال پیش امید سوم دریافت نوبل ادبی محسوب می‌شد، امسال شانس یک به 14 را دارد. او رمان‌هایش را به زبان فرانسوی می‌نویسد و مهم‌ترین اثرش «چهارگانه الجزایری» است که به بررسی گذشته و حال الجزایر می‌پردازد.
آدونیس، شاعر سوری با شانس یک به 14 همچنان یکی از گزینه‌های اصلی نوبل است. علی احمد سعید، متولد 1930 به عنوان یکی از مهم‌ترین شاعران عرب دوران ما شناخته می‌شود. او تاکنون چندین بار به عنوان شانس نخست نوبل مطرح شده و شاید به دلیل آنچه «مرکزیت اروپایی» نوبل شناخته می‌شود، تاکنون انتخاب نشده است.
با احتمال یک به 16 داسیا مارایینی، نویسنده ایتالیایی متولد 1936 یکی از چهره‌های محبوب امسال برای نوبل ادبیات است. او در آثارش به مسایل اجتماعی زنان توجه دارد و موضوع‌هایی چون خشونت علیه زنان را مطرح می‌کند. او بیش از دو دهه زوج همراه آلبرتو موراویا نویسنده، نمایشنامه‌نویس و مقاله‌نویس فقید و برجسته ایتالیایی بود.
مثل هر سال فیلیپ راث، یکی از پاهای ثابت نوبل ادبیات است. این نویسنده آمریکایی متولد 1933 یکی از نویسندگان مطرح امسال نیز هست و شانس یک به 16 برای او درنظر گرفته شده است. او که پشت سر هم رمان منتشر می‌کند، سال 2010 «انتقام» را به عنوان سی و یکمین اثرش به بازار فرستاد.
کورمک مک کارتی آمریکایی متولد 1933 یکی دیگر از امیدداران هر سال نوبل ادبیات است. او که برای رمان آخرالزمانی «جاده» جایزه پولیتزر 2007 را دریافت کرد، شاهد ساخته شدن فیلم موفق« پیرمردان سرزمینی ندارند» بر مبنای رمان دیگری از آثارش نیز بود.
خدایا توفیقم ده که بیش از طلب همدلی، همدلی کنم.