کتاب جامعه شناسی نخبه کشی
ما در هیچ سرزمینی زندگی نمی کنیم،
منزل حقیقی ما قلب کسانی است که دوستشان داریم.
کتاب پیشنهادی، نوشته آقای علی رضاقلی که پژوهشگر در زمینه
جامعه شناسی و علوم سیاسی هستند می باشد
به نام "جامعه شناسی نخبه کشی".
این کتاب در دهه شصت به چاپ رسیده است و چاپ سی و دوم آن نصیب من شده که
احتمالا همچنان در غلتک تجدید چاپ قرار دارد. شاید جای تعجب باشد اما به نظر من
عدم وجود چنین کتب و نقدهایی که حتی آن را متوجه بعد از انقلاب 57 هم می کند به سختی
بدست می آیند برای همین یکی از دلایل پرخواننده شدن این کتاب همین دلیل باشد.
دوم اینکه در اول کتاب، نویسنده خود اذعان دارد که هدف از نگارش کتاب
شناخت خود فرهنگی جامعه ایرانی میباشد و عمیق و ریشه ای علمی به جامعه شناسی
فرهنگی ایرانی نپرداخته که خب شاید یکی دیگر از دلایل پرمخاطب بودن کتاب
همین نگارش باصطلاح خودمانی آن است که خواننده با آن احساس نزدیکی می کند و
مباحث آن را صرفا جملات قلمبه سلنبه ای از کتب جامعه شناسی نمی پندارد.
ولی از ضعف های آن این را می توان گفت که آقای رضاقلی هیچ راه کاری برای
فرار از این پیشینه نامیمیون فرهنگیِ نخبه ضایع کنی ایرانی به دست نداده است و خواننده را
با این سوالِ بی جواب تنها می گذارد.
در کل کتاب به ذکر تاریخ حکام ایران می پردازد تا دوره پهلوی. بیشتر بر روی نخست وزیران
ایران زوم شده است و سه نخست وزیر بزرگ ایران یعنی، قائم مقام فراهانی،
میرزا تقی خان امیرکبیر و دکتر محمد مصدق را با دیگر
نخست وزیران تنِ لش مقت خورِ وطن فروشِ مال پرست مقایسه می کند.
و از فرهنگ ایرانی هم این انتقاد را دارد که چرا باید همواره مصرف کننده باشیم؟
چرا کالاهای بنجل خارجی را به تولیدات داخلی ترجیح می دهیم؟ چرا اقتصاد درباز را حکام ایران
تا به امروز پایه نهاده اند و منافعشان از این برای آنها چیست؟چرا ما ایرانیان مردمی تنبل هستیم و
صرفا کار دولتی را می پسندیم تا کار نکنیم و پول بگیریم؟ چرا خودمان درست نمی کنیم و منتظر
درست شدن از راس هستیم؟
و اینکه مدام به خود نگوییم اگر مصدق و امیرکبیر و قائم مقام آنگونه کنار گزارده نمی شدند
و بیشتر در دستگاه حکومت سرپا می ماندند و اصلاحات می کردند فالان چنان و
چنین بودیم. و چرا خودمان امیرکبیرها و مصدق ها و قائم مقام ها را تربیت نکنیم و
نیز پشت آنها را در قبال اصلاحات خالی نکنیم که فردای آن شروع به آه حسرت کشیدن
و پشت دست کوفتن نکنیم و بر خود لعن نفرستیم.
خدایا توفیقم ده که بیش از طلب همدلی، همدلی کنم.